Ilk harbiy orkestrdan tarixning ilk tangalariga qadar,
ilk kashfiyotlarning bir qismini bugungi kundagi Türkiye tuproqlari amalga oshirdi,
son - sanoqsiz burilish nuqtasi va ixtirolarga quchoq ochdi.
Avvalo, "Robotlar".
Qush og‘zidan suv quyadigan fontanlar,
kerak bo‘lganida avtomatik xizmatchi orqali mehmonlarga
sochiq uzatgan bir apparat va o‘tayotgan vaqtni ko‘rsatgan fil shaklidagi soat...
Bular muhandislik tarixidagi birinchi dasturlashtiriladigan "robotlar" sifatida qabul qilingan ajoyib ixtirolarning bir nechtasi.
XII asrda bugungi kundagi Türkiyening bir shahri
Diyarbakirda tavallud topgan kashfiyotchi Ismoil al-Jazariy asarlaridir.
Robototexnika bilan zamonaviy muhandislikka asos soldi.
U o‘z ishini hujjatlashtirish va apparatlarning qanday ishlashini batafsil bayon qilishga ishtiyoqli edi.
AL-Jazariy, "Tasviriy san'atda ilm va texnika birlashuvi" kitobida
turli ranglardan foydalangan holda mashinalarning diagrammalari bilan rasmlarini birlashtirdi.
Parcha, tog‘ri harakatni aylanma harakatga aylantirishi mumkin.
Bu kitobga eng mashhur mashinalaridan biri bo‘lgan krank milini ilova etdi.
Bu uskuna, tog‘ri harakatni aylanma harakatga aylantirishi mumkin.
Bugungi kunda Istanbulda, To‘pkapi saroyi muzeyida ko‘plab asari namoyish etilmoqda.
Chechakka qarshi vaktsina
Chechakka qarshi vaktsina fikrining Türkiyeda paydo bo‘lganidan xabaringiz bormi?
Chechak kasalligining o‘lim nisbati XVIII asrning boshlarida judayam yuqori ko‘rsatkichda edi.
(Ushbu) Kasallikka chalinganlarning uchdan bir bo‘lagi vafot etdi
va hayotda qolganlarning ko‘pchiligi, vujudini qoplagan yaralardan azob chekardi.
Ammo O‘smonli imperiyasidagi ba'zi ayollar, jonli virusdan foydalangan holda
chechak xastaligi infektsiyasini to‘xtatishning yo‘lini topdilar.
Britaniya imperiyasi elchisining rafiqasi Ledi Meri, mahalliy ayollar tomonidan yo‘lga qo‘yilgan texnikaga duch keldi.
Ledi Meri buning ta'sirini kuzatdi va ko‘p o‘tmay farzandini emlatish uchun kerakli protseduradan o‘tdi.
Bu usul ijobiy natija bergani uchun o‘z yurtida keng tarqatishni rejalashtirdi.
"Ushbu foydali kashfiyotni ommalashtirish uchun zarur bo‘lgan har qanday sharoitni qabul qiladigan darajada vatanparvarman".
Dastlabki kunlarda din, jinsiy aloqa va tibbiy qo‘rquvlar yo‘l ochgan
salbiy ko‘z qarashlar yuzasidan shifokorlarning, "Yetarlicha xavfsiz bo‘lmasligi mumkin", - deyishlariga qaramay
O‘smonli imperiyasining ushbu usuli Britaniyada qabul qilindi.
Va hatto boshqa pandemiya davrida insonlar emlanish uchun navbatga tura boshladilar.
Ulardan biri Edvard Jenner degan bir bolakay edi.
Uzoq yillar mobaynida O‘smonli usullarida emlangan yigitcha,
ilk emlashdayoq hayot qutqargan yana-da xavfsizroq bir yo‘l izlab topdi.
Ilk pullar
Ilk oltin tangalar bugungi kundagi Türkiyening Manisa viloyati o‘rnida,
Anado‘luning g‘arb qismida tashkil topgan qirollik, Lidiyaga oid degan fikrlar bor.
Miloddan avvalgi VI asrga oid ekani qayd etilgan tangalar,
daryolarda uchraydigan va tabiiy yo‘llar bilan shakllangan oltin - kumush aralashmasidan yasalgan.
U, metall bolg‘a yordamida sherlar va buqalarning bosma tasvirlari bilan bezatilgan.
Lidiyaliklar tangalar qiymatini aniqlash uchun
tangalarni bosgan metallning sofligini tekshirdilar
Jahon tarixi ensiklopediyasiga ko‘ra, lidiyaliklarning tanga tushunchasi
mazkur mintaqa bir savdo markazi bo‘lgani bois rivojlantirilgan.
Tangalardan oldin insonlar to‘lovlarini metall qotishma yoki barter orqali amalga oshirgan.
Birinchi zanji uchuvchi
Ko‘plab tarixchilarning fikricha, dunyodagi birinchi qora tanli uchuvchi 1833-yili
Aydin viloyatida tug‘ilgan O‘smonli ofitseri Ahmet Ali Chelikten bo‘lgan.
Ba'zi O‘smonli tarixchilarining yozishicha, uning buvisi Istanbulga qul savdogarlari tomonidan olib kelingan.
va uning oxirgi kelgan qul guruhlaridan biri ekani taxmin qilinmoqda.
Qul savdosi XIX asrning oʻrtalarida O‘smonlilar hukumati tomonidan rasman taqiqlangan edi.
Biroq, onasi Emine Honim ozod ayol sifatida dunyoga keldi.
va Istanbulda pochtachi bo‘lib ishlagani aytilgan afrikalik yigitga turmushga chiqdi.
Keyinchalik ular Cheliktenning bolaligi o‘tgan Izmirga ko‘chib o‘tdilar.
O‘qishni tamomlagach leytenant sifatida O‘smonli armiyasiga qo‘shildi.
Keyinchalik O‘smonli generali Mahmut Shevket posho tashabbusi bilan
aviatsiya maktabida o‘qigan ko‘plab ofitser orasida Chelikten ham bor edi.
Tahsilini tamomlagach, O‘smonli imperiyasi tomonidan uchuvchi sifatida ishga qabul qilindi.
41 yil O‘smonli imperiyasi va Türkiye Respublikasiga
xizmat qilgan Chelikten, 1969 - yili vafot etdi.
Harbiy orkestrlar
O‘smonli harbiy orkestrlari insoniyat tarixining eng qadimiy orkestrlaridan ekani qayd etilmoqda.
"Mehteran" deb nomlangan bu orkestr, xalqning mardlik, qahramonlik
va jasorat kabi buyuk qadriyatlarini ifodalar edi.
Bu musiqa guruhi, urushga tayyorgarlik ko‘rish uchun tuzildi.
Maqsadlari, jang maydonidagi askarlarni uyg‘oq qolishga va o‘zlariga bo‘lgan ishonchini yo‘qotmaslikka undash edi.
O‘smonli jangovar kuchlari, o‘z hududidagi muhim nuqtalardan o‘tar chog‘ida
"Mehteran" tomonidan har bir mintaqadan kelganlari yoki qayerdan yo‘lga chiqqanlari haqida ma'lumot bo‘lishilar edi.
Bugungi kunda butun dunyoda ko‘plab armiya tomonidan haligacha qo‘llanib kelinayotgan
va Turk an'anasidan ilhom olgan shunday harbiy orkestrlari bor.