Еуропада мыңдаған бала босқын жоғалып кетті.
Адам құқықтарын қорғау ұйымдары дабыл соғуда.
Осы балалардың тағдыры жөнінде көп нәрсе белгісіз.
Себебі жоғалып кетулеріне байланысты тексеру жүргізілмейді.
Лауазым иелері мен балаларды қорғау жүйесі
балалардың тағдырын тексеру үшін көп нәрсе атқармайды.
2018 жылдан бері Еуропада күн сайын 17 бала босқын жоғалып кетіп отыр.
Кемінде 18 мың ата-анасыз бала босқын
қаңтар 2018-желтоқсан 2020 күндері арасында жоғалып кеткен.
Бұл статистикалық дерек ‘Lost in Europe’ атты
журналистік жоба тарапынан жарияланды.
Жоба жоғалып кеткен босқын балалардың санының
жарияланғаннан да көп болуы мүмкін екенін білдірді.
Жоба айырықша Еуропа үкіметтерінің кәмелетке толмаған босқын балаларды қорғау үшін
сенімді жүйе қалыптастыруда табыссыз екенін атап көрсетті.
Тек 2020 жылы бес мыңнан астам бала Еуропаның 13 елінде жоғалып кетті.
Жоғалып кеткен балалардың 90 пайызы ер балалар және
жоғалып кеткен босқын алты баланың бірі әрі жалғыз, әрі 15 жастан кіші.
Босқын балалар ең көп Италия, Бельгия және Грекияда жоғалып кетеді.
Еуропаның 30 еліндегі кәмелетке толмаған балалардың жоғалып кетуіне
байланысты деректерді жинаған тергеу жұмысы
босқын балалар оқиғасын елемеуге тырысқан
Еуропадағы лауазымды мекемелер берген деректердің
көбіне "дәйексіз немесе олқы" екенін ортаға шығарды.
Бельгия мен Финляндия тек 2019 жылдың аяғында дерек берді.
Сонымен бірге босқындар үшін маңызды өткел орталық болып саналатын Дания,
Ұлыбритания және Франция болса жоғалып кеткен
ата-анасыз босқын балалар жөнінде ешбір дерек бермеді.
Ал Еуропа елдері босқын балалардың жоғалып кетуіне неге көңіл бөлмейді?
Еуропа Жоғалып кеткен балалар федерациясында
Заңды қорғаныс және көш бөлімін басқаратын Федерика Тосканодан
мыңдаған бала оқиғасын және осы проблеманы
елемеушілікке байланысты сұрадық.
"Босқын балалардың жоғалып кетуі
балалардың қорғалуына байланысты проблема емес,
көбіне көші-қон басқармасына байланысты бір проблема ретінде қаралады.
Бір баланың жоғалып кетуі оқиғасы
қауіпті деп есептелудің орнына,
бір мәселенің азаюы,
жауапкершіліктің азаюы,
қаралуы керек бала санының және
бір босқынның азаюы ретінде қаралады.
Бұл кісілердің бала екені, мысалы өз еліміздің балалары секілді
балалардың тең құқықтарға ие болу және
қорғалуға мұқтаж екені
шындығы туралы түсінік емес бұл.
Өкінішке орай, бүгінгі күні босқындар туралы жағымсыз сөздер,
көшке байланысты қате түсінік,
үкіметтірдің көш тақырыбын,
босқындар жөніндегі ережелерді
орындау үшін сайлауда материал ретінде
қолдануы секілді мәселелермен айналысуы
көп дауыс әкелетін секілді.
Бірақ зерттеу мұның бұлай еместігін ортаға шығарды.
Жоғалып кеткен балаларға байланысты жаңалықтардың
Еуропада басты тақырып болуы бірінші рет емес.
Еуропа Көш желісі тарапынан дайындалған есеп
2014 және 2017 жылдар арасында 30 мыңнан астам
босқын баланың Еуропа қорғау бағдарламаларында еленбегенін жазды.
Жоғалып кеткен балалардың көбі бассауғалау үшін өтінім бермей тұрып
немесе өтінім қарастырылып жатқан кезде жоғалып кетті.
Есеп полиция мен бассауғалау және балаларды қорғау мекемелері арасында
жеткіліксіз байланыс бар екенін атап көрсетеді.
Есеп айырықша көптеген Еуропа елінің жоғалып кеткен балалардың
ісін қарастыруда табыссыз екенін білдіреді.
Еуропа елдерінің барлығы осы кәмелетке толмаған балалардың қайдан келгенін бақыламаса да,
"‘Lost in Europe" жобасы есебінде көрсетілген деректер
Марокко, Алжир, Эритрея және Ауғанстаннан
келген балалар екенін көрсетеді.
Құпияға толы жоғалып кету оқиғалары
Босқын балалардың Еуропаның өкілетті мекемелерінің көзі алдында
жоғалып кетуінің түрлі себептері бар.
"Еуропа Жоғалып кеткен балалар" және "Балаларды құтқарыңдар" атты ұйымдар
балалардың кейде білім алуға қолжетімділік жоқ базаларға
орналастырылғандықтан "күтім орталықтарынан" кетіп қалғандарын айтады.
Айырықша халықаралық қорғау немесе босқын мәртебесін алу үшін қажетті
процестер көп уақытқа созылғандықтан балалардың үміті үзіледі.
Бұл отбасыларымен қауышу үшін
көп уақыт күту керек деген мағынаға келеді.
Жоғалып кеткен балалардың тағдыры қандай?
Қайда кетеді?
Осы балалардың тағдыры туралы көп нәрсе белгілі емес.
Себебі олардың ісі қаралмайды.
Лауазым иелері мен балаларды қорғау жүйелері
осы балалардың тағдырын зерттеу үшін көп ешнәрсе істемейді.
Осы оқиғаларға өте аз инвестиция салынып, аз ақша бөлінеді.
Сондықтан балалардың тағдырын біле бермейміз.
ЮНИСЕФ-тің айтуынша Еуропадағы көптеген босқын бала
жергілікті балалар үшін қабылданбайтын шарттарда өмір сүреді.
"Лық толы лагерьлерде әлсірейді,
шатырларға жіберіледі.
Немесе көшедегі қауіптермен бетпе-бет қалады.
Соңында лауазым иелеріне деген сенімсіздіктері,
тұтқынға алыну және елден шығарылу үрейі
балалардың өзіне қорғаныс іздеуіне кедергі болады.
Әсіресе ата-анасыз босқын балалар өте қорғансыз.
Бұл балалар күш қолдану, еңбек отарлау және адам саудасының рисктеріне душар болады.
Алайда осы тақырыптардағы зерттеулер шектеулі.
Осы балалардың нешеуі адам саудасының құрбаны болғаны нақты емес.
Яғни қолымызда нақты дерек жоқ.
Білетініміз - Европолдің адам саудасымен айналысатын ұйымдарының
әсіресе ата-анасыз балаларды нысанаға алғанын білдіруі.
Айырықша Ұлыбританияда біздің мүшелеріміз жүргізген шектеулі зерттеу
және Италияда да жүргізілген зерттеулер
осы балалардың көбінің жыныстық қиянат
немесе еңбек отарлаудың құрбаны болғанын көрсетеді.
Еуропа Жоғалып кеткен балалар федерациясы айырықша көптеген оқиғада
балалардың бала жұмысшы және жыныстық қиянат, күштеп қайыр-садақа сұрау және
есірткі саудасы секілді қылмыстар салдарынан
адам саудасының құрбаны болу себебімен
күтім орталықтарынан кетуге мәжбүр болғанын білдірді.
2019 жылдың наурыз айында "The Guardian" және "Lost in Europe"
кемінде вьетнамдық 60 баланың Нидерландының балалар үйінен жоғалып кеткенін ортаға шығарды.
Нидерландылық лауазым иелері осы балалардың кендір егістіктерінде немесе маникюр залдарында жұмыс істеу үшін
Ұлыбританияға алып қашырылған болуына күдіктенеді.
Балалардың Құқықтары жөніндегі келісімге сай
мемлекет бір қамқор тағайындау әдісімен
өз жерінде барлық ата-анасыз балалардың және
ата-анасынан бөлек жүрген балалардың қорғалуына жауапты.
Практикада болса Еуропадағы қамқорлық жүйесінде көптеген қиыншылықтар бар.
ЮНИСЕФ-тің білдіруінше ата -анасыз кісілерге
және отбасынан бөлек жүрген балаларға қамқоршы тағайындау процесінде
әсіресе Еуропадағы босқын дағдарысында
сұраныстың көптігі салдарынан кешігулер болды.
Сондықтан бала босқындар үшін кеңес берілген күтім
балалар үйінде жеткіліксіз.
Бұл да балалардың әрі қорғансыз қалуына жол ашады, әрі балаларды түрлі қылмыстардың нысанасы қылады.
Босқын балалармен айналыспау оларды бір-бір құрбан қылады.
Себебі балаларды іздейтін ешкім жоқ.
Бұл да қылмыстылар үшін таптырмайтын нәрсе.