ترکیه در دهه های گذشته
متحمل کودتاها و تلاش برای اقدام به کودتا شد.
این ضربات و صدمات که به سیستم دموکراتیک کشور وارد شد
سالها طول کشید تا جبران شود
اما با وجود تهدید مداوم مداخله نظامی ،
کشور همیشه سرپا ایستاده و
موفق به بازسازی دمکراسی خود شد
اکنون در رابطه با مبارزه با تلاشهای کودتاگران در ترکیه
و مساعی صورت گرفته برای برپایی سیستمی عادلانه تر
به یک گشت و گذار کوتاه تاریخی می پردازیم
نخستین کودتای نظامی جمهوری ترکیه در تاریخ 27 مه 1960
روی داد
آن روز به عنوان یک لکه سیاه در تاریخ ترکیه مشاهده می شود
هموطنان عزیز
از نیمه شب دیشب به این سوی
نیروهای دریایی، هوایی و زمینی ارتش ترکیه
اداره کشور را در دست گرفته اند
به این ترتیب عدنان مندرس که موفق به
پیروزی در سه انتخابات متوالی شده بود
به همراه جلال بایار رییس جمهور
و دیگر وزیران کابینه بازداشت شدند
ارتش حکومت را متهم به نقض قانون اساسی کرد
ژنرال بازنشسته جمال گورسل
که از کودتاگران بود
به سمت نخست وزیر و وزیر دفاع ترکیه منصوب شد
از جمله اتهاماتی که علیه حزب حاکم دمکرات مطرح شد
عبارت بودند از: گشودن شدن هزاران مسجد در سراسر ترکیه
و خوانده شدن اذان به زبان عربی به جای زبان ترکی
این اقدامات دینی
بعد از نرمتر شدن قوانین سخت
صورت گرفته و با پشتیبانی ملت همراه شده بود
این تحولات، هم احزاب مخالف
و هم مندرس را در دید ارتش
به سان منابعی تهدید آمیز برای جدا شدن از سکولاریسم نمایش داد
به این ترتیب ناآرامیها رو به افزایش نهاد
رویکرد مستقل حکومت در سیاست خارجی
سبب ایزوله شدنش از سوی غرب و به خصوص آمریکا شد
در نتیجه برگزاری دادگاههای نظامی
که تقریبا یک سال طول کشید
نخست وزیر، وزیر خارجه و وزیر دارایی
به رغم تلاشهای مقامات کشورهای خارج
در سپتامبر ۱۹۶۱اعدام شدند
جنازه های آنان در حال حاضر در درون مقبره ها است
بعد از این حادثه که به عنوان نخستین حمله
به دمکراسی ترکیه تلقی می شود
ارتش تا سال ۱۹۶۵
همچنان از نقشی تعیین کننده در نظام سیاسی ترکیه برخوردار شد
اما تحولات آن روز و بعد آن
همچنان نظامی سیاسی ترکیه را تحت تاثیر خود دارد
چرا که رهبران کودتا به جای حل و فصل مشکلات مردم
به شیوه ای دمکراتیک
یک نخست وزیر محبوب و دو وزیر کابینه آنرا
اعدام کردند
این رهبران ۲۹ سال بعد از اعدام
عفو شدند
اما کودتا در ترکیه ادامه خواهد داشت.
در ۱۲ ماه مارس سال ۱۹۷۱
به دنبال رکود شدید اقتصادی
در حالیکه تظاهراتهای گسترده ای در ترکیه در حال وقوع بود
و این تظاهراتها بعضا با تحریکات آفرینی برخی از مقامات لشکری نیز همراه می شد
ارتش ترکیه مجددا اقدام به کودتا کرد
ارتش حکومت را متهم کرد که کشور را به سوی هرج و مرج رانده است
به این ترتیب ارتش براساس ارزشهای برگرفته شده از آتاتورک
خواستار برپایی حکومتی قوی در ترکیه شد.
این کودتا منجر به استعفای سلیمان دمیرال نخست وزیر وقت شد
به دنبال این کودتا برای سالها کشور دستخوش بی ثباتی گردید
۱۱ نخست وزیر آمدند و رفتند
در کوچه و خیابانها درگیریهای شدیدی رخ داد
و در این درگیریها هزاران نفر کشته شدند
در شرایطی که جنگ سرد به اوج خود رسیده بود
دمکراسی ترکیه با تهدید فشارهای رو به افزایش نظامی
روبرو شد
گروههای راست و چپ گرا
همچنان در حال کشمکش بودند
در چنین شرایط ناگواری در روز ۱۲ سپتامبر سال ۱۹۸۰ شماری از افسران ارتش
رادیو و تلویزیون دولتی را در دست گرفتند و اعلام حکومت نظامی کردند.
حکومت منحل شد
در تیتر روزنامه ها حتی نوشته شد
زندگی در ترکیه به حالت عادی بازگشت
ژنرال کنعان ائورن
رهبر کودتاگران رییس جمهور شد
در سالهای بعد هزاران نفر بازداشت شدند
دهها نفر هم اعدام شدند
در خلال این روند
یک میلیون و ۶۰۰ هزار نفر تحت بررسی قرار گرفتند
۶۵۰ هزار نفر بازداشت شدند
۵۱۷ نفر اعدام شدند
حتی ۵۰ نفر که زیر ۱۸ سال بودند اعدام شدند
۳۰ هزار نفر از کار برکنار شدند
۱۴ هزار نفر از شهروندی ترکیه اخراج شدند
از ۳۰۰ نفری که به صورت مشکوک مرده بودند
۱۷۱ نفر زیر شکنجه جان باختند
صدها فیلم سانسور شدند
خبرنگاران زیادی محاکمه شدند، به زندان افکنده شدند و ۳ نفر از آنها نیز کشته شدند
۳۰ هزار نفر درخواست پناهندگی از کشورهای دیگر کردند
تا اینکه در سال ۱۹۸۱ قانون اساسی جدیدی نوشته شد
تمام این حوادث به رغم ادعاهای موجود در زمینه
حفظ نظم به دنبال کودتای نظامی روی داد
اگرچه برخی از این کودتا به عنوان اغاز ثبات و پایان خشونت در ترکیه نام می برند
و قدردان آن هستند
اما به دنبال این کودتا موارد زیادی از اعدام و شکنجه
و تعلیق حقوق اولیه مشاهده شده است
این کودتا حتی امروز نیز برای بسیاری منشاء درد و رنج می باشد
در سال ۱۹۸۳ نظم به جامعه بتدریچ بازگشت
در همان دوره حزب مام میهن تورگوت اوزال قادر به کسب یک پیروزی مهم شد
وی نیز نخست وزیر ترکیه شد
در سالهای حکومت اوزال، اقتصاد ترکیه به ثبات رسید
موارد استخدام زیاد شد و نرخ تورم کاهش یافت
از نظر بسیاری از افراد
در این دوره بعد از رفع شدن مانع کودتا
ترکیه سیاست انزوای خود را در زمینه سیاست خارجی تغییر داد
و درهای خود را به روی جهان گشود
افکار عمومی ترکیه در سال ۲۰۱۰
موفق به محاکمه عوامل
این کودتا و دوران سیاه بعد آن گردید
ارتش در ۲۸ فوریه سال ۱۹۹۷
با آغاز تسویه یک سری از نهادها
از حکومت خواست تا با این روند موافقت کند
این اقدامات شامل جلوگیری از حضور دانشجویان در مدارس دینی
برنامه هشت ساله تعلیمات عمومی اجباری
و ممنوعیت حجاب در دانشگاهها بود
به این ترتیب نجم الدین اربکان نخست وزیر وقت مجبور به استعفاء شد
و حزب رفاه یک سال بعد از ان تعطیل گردید
و خود نخست وزیر وقت نیز با ممانعت ۵ ساله در فعالیت سیاسی روبرو گردید
به این ترتیب باردیگر حکومتی که از راههای دمکراتیک انتخاب شده بود
از کار بر کنار شد
البته اینبار به جای وقوع کودتا
روند از طریق فشار سیاسی صورت گرفت
به این ترتیب ارتش روند دمکراتیک دیگری را عقیم گذاشت
با تاسیس حزب عدالت و توسعه
از سوی برخی از اعضای قدیمی حزب رفاه چون رجب طیب اردوغان
در مدت کوتاهی، وی به حکومت رسید
و وی در خلال سالهای مدیدی نیز اقدام به اداره کشور کرد
برای ترکها با توجه به مشاهده کردن کودتاهای سابق
کودتای ۱۵ جولای سال ۲۰۱۵ احساس همانند پندارانه ای را با خود به همراه آورد
در آن روز پیروان فتح الله گولن که لیدر یک طریقت بود و در آمریکا زندگی می کرد
به همراه گروهی در درون ارتش
خودسرانه وارد عمل شدند و سلسله مراتب نظامی را نادیده گرفتند
هدف آنان سرنگون کردن حکومت
و برکنار کردن اردوغان از مقام ریاست جمهوری بود
به این ترتیب خونین ترین کودتای تاریخ ترکیه روی داد
اما این اقدام به کودتا با حضور مردم ترک
و رویاروی با تانکها شکست خورد
ترکها با تمام قدرت در برابر کسانی که می خواستند
تا نظام سیاسی و دمکراتیک کشور را متلاشی کنند ایستادند
اما متاسفانه در این اقدام به کودتا
۲۵۱ تن از مدافعان وطن و دمکراسی کشته شدند
در خلال دهها سال گذشته ملت ترک با
عواقب مضر کودتاها آشنا شده بود
به این ترتیب ترکها از میان همه اقشار جامعه با مخالفت با اقدام به کودتا
مانع از تحقق ان شدند
با مخالفت ملت با اقدام به کودتا
آرمانهای ملت در زمینه دمکراسی تجلی یافت
به همین دلیل روز ۱۵ ماه جولای
به عنوان روز پیروی مردمسالاری در ترکیه پذیرفته شده است