Şunı küz aldına kiteregez
2020 yılnıñ 1 iyule
häm 70 yıldan artıq yawlaw astında bulğan,
töp xoquqlarınnan mäxrüm qalğan fälästinlelär
tağın da küp cir häm xoquq yuğalta ala.
İzrail Yordan üzänlege häm Üle diñgezneñ tön'yaq öleşen
yawlayaçağın açıqlarğa äzerlängändä
tişekle sırğa oxşawçı karta
qabat östälgä quyılğanda
İzrail xalıqara xoquqnı bozğan
tağın ber waqıyğağa şahit bulğan
xalıqara cämäğat'çelekne yarsıttı.
"Tişekle sır yasaw" yägni İzrail plannarı
Xoquq bozu - ber däwlätneñ başqa däwlätkä bäyle bulğan cirlärne
köç qullanıp belän qulğa töşerü.
Bu İzrail ütkändä qullanğan ısulı.
İzrail 1980 yılda Könçığış Qudüs-Yerusalimne räsmi räweştä yawlap aldı.
1981dä isä
Süriyäneñ Golan qalqulıqları töbägen ber yaqlı bularaq üzenä quştı.
1948 häm 1967däge cir yawlap alunı
häm yähüd bistälären tözü plannarın
küptännän çınğa aşırdı.
Hiçşiksez, här yawlaw häm xoquq bozu
xalıqara xoquq tarafınnan qanunsız bularaq qabul itelä.
Läkin bu İzrailne kolonializm proyektın
kiñäytüdän waz kiçtermäde.
Yordannıñ könbatış üzänlegen koloniyaläşterü.
1967dän bügengä qadär İzrail zamança tarixtağı
iñ ozın yawlawnı çınğa aşıra,
häm Ğazzädäge 2 millionnan artıq fälästinleneñ,
Yordannıñ könbatış üzänlege belän Könçığış Qudüstäge 3 millionnan artıq fälästinleneñ
tormışlarına täêsir itärgä däwam itä.
Könçığışta urnaşqan häm fasol' räweşendä cirlek bulğan Yordannıñ könbatış üzänlege
Yordan yılğasınıñ könbatışında urın ala.
11 citäklelek töbäsenä bülengän.
Läkin İzrail töbäktä
gegemoniyasen däwam itterü öçen tübändägelärne başqara:
1. 600 meñ häm 750 meñ arasında
yähüd yawlap alınğan Yordannıñ könbatış üzänlegendä
häm Könçığış Qudüstä tözelgän 250 bistädä yäşi.
İzrailneñ toraq proyektları xalıqara cähattän qanunsız
häm 4nçe Jeneva kileşüen boza.
Bu kileşü yawlawçı köç yawlap alğan töbäkkä
üz xalqın urnaştıruın tıya.
2. Yordannıñ könbatış üzänlegendä qanunsız yäşäwçelär
İzrail xalqınnan kübräk arta.
Bu da İzrailneñ 6,8 millionlık xalqınnan 10%tan kübrägeneñ
yawlap alınğan Fälästin cirlärendä yäşäwen añlata.
3. İzrail Yordannıñ könbatış üzänlege tirä-yağunda 700 çaqrımlıq
häm 8 metr biyeklegendä diwar tözede.
İzrailğa kürä bu diwar iminlek maqsatı belän tözelde läkin anıñ 85%ı
1967dä xalıqara cämäğat'çelek tanığan çiktä tügel,
ä Yordannıñ könbatış üzänlegendä urın ala.
Bu xalıqara çik şul uq waqıtta
1949 yılda qabul itelgän Yäşel liniya bularaq belenä.
4. İzrail Yordannıñ könbatış üzänlege tirä-yağında 700 yul kirtäse
häm 140 kontrol' urını quyıp,
10 meñnärçä fälästinleneñ xäräkäten çikläde.
Yordan üzänlege qulğa töşerü.
Yordan üzänlege - 105 çaqrımlıq
uñdırışlı tufraqlardan toruçı
häm Yordannıñ könbatış üzänlegeneñ 30%ı
häm igen-basulardan toruçı cirlek.
Üle diñgez urnaşqan töbäk
diñgez däräcäseneñ 70 metr astında urın aluı cähatennän
dön'yadağı iñ tübän urın bulıp tora.
Töbäktä 65 meñ fälästinle häm
11000 İzraille qanunsız watandaş yäşi.
Netanyaxunıñ Yordan üzänlegen
yawlaw planınıñ näticäläre nindi bula ala soñ?
Strategik cähattän qarasaq,
1. Fälästinlelärne qamaw astına alaçaq
häm fälästinlelärneñ däwlät bulu telägez yuqqa çığaraçaq.
2. Fälästinlelärneñ Yordan yılğasına ireşülärenä qomaçawlayaçaq.
3. Yordannıñ könbatış üzänlegendä yaña bistälär tözep, xalıq sanın arttıraçaq
häm kübräk fälästinlene yortsız qaldıraçaq.
Moña niçek kilep cittek häm monnan soñ närsä bulır?
İzrailneñ yawlaw xäräkätlären
häm qanunsız bistälären tanımawçı illär
kartağa küz salıp, bar närsäne añlıy ala.
Bu kartada başqa töstäge berdänber il bulğan AQŞ
häm Vaşingtonnıñ totışı çınnan da bilgeläwçe buldı.
İlbaşı Trampnıñ Qudüsne İzrail başqalası bularaq tanuı
Süriyägä bäyle Golan qalqulıqların İzrail cirlege itep taswirlawı
häm "Ğasır kileşüe" İzrailne zur teläk belän
häm bitarafsız räweştä yawlaw xäräkätlärenä kereşterde.
İronik räweştä läkin çamalawlar belän
Netanyaxunıñ Yordan üzänlegen yawlaw planı Trampnıñ
2020 planınnan tağın da kiñ urınnı üz êçenä ala.
İzrail bistälären küzätep baruçı oyışma Peace Now
İzrailneñ Tramp planındağı 964 km2 mäydan urınına
1236 km2 mäydannı qulğa töşerüne planlawın äytä.
BMO häm Ğaräp Ligası çaqırularına qaramastan
İzrail kiläçäktä çınğa aşuı ömet itelgän tınıçlıq urnaştıru barışına
soñğı höcüm yasayaçaq plannı çınğa aşıra başladı inde.
Fälästinlelärgä bäyle däwlät turındağı ömetlär,
Fälästinneñ üz yazmışın bilgeläwe häm xalıqara ğadälät
härwaqıttağıdan tağın da yıraq bulıp kürenä.
Xäzer dön'ya närsä başqarır soñ?
İzrailneñ ber yaqlı ğamälläre cäzağa tartılırmı
yuğıysä yawlaw häm bistälär tözü däwam itäçäkme?
Bu fälästinlelär öçen närsäne añlataçaq?